Anlatım Bozuklukları
Bu sayfa KPSS Türkçe için kısa, net ve sınav odaklı hazırlanmıştır.
Bu konu neden önemli?
Anlatım bozukluğu soruları “dil mantığı” ölçer. Kelimeyi bilmek yetmez; cümlenin akması gerekir. KPSS çoğu zaman tek bir küçük sızıntıyı arar: gereksiz sözcük, uyumsuzluk, belirsizlik… Sen de musluğu kapatırsın. 🙂
Konu anlatımı
Pratik yöntem şudur: Cümleyi içinden bir kez “düzgün Türkçe” ile oku. Takıldığın yer genelde bozukluğun olduğu yerdir. Sonra bozukluğu türe bağla: gereksiz mi, eksik mi, uyumsuz mu?
1) Gereksiz sözcük kullanımı
2) Çelişen ifadeler
3) Anlam belirsizliği (zamir / tamlayan / bağlaç)
4) Yanlış sözcük seçimi
5) Deyim–kalıp yanlışlığı
6) Mantık hatası
7) Özne–yüklem uyumsuzluğu / kişi–ek uyumsuzluğu
8) Ek–kip–zaman uyumsuzluğu / sıralama hatası
1) Gereksiz sözcük kullanımı
Düzeltme: “Ben de bu fikre katılıyorum.”
Bozuk: “Bu konu hakkında detaylı ayrıntılı bilgi verdi.”
Düzeltme: “Bu konu hakkında ayrıntılı bilgi verdi.”
2) Çelişen ifadeler
(hemen hemen = tam değil / kesinlikle = tam) aynı anda zor.
Bozuk: “Onu asla unutacağımı sanmıyorum.”
“asla” + “sanmıyorum” çift olumsuz gibi kayar, anlam bulanır.
3) Anlam belirsizliği
Belirsizlik genelde “kim yaptı?” sorusunda çıkar. Zamir yanlış yerde durur, tamlayan belli değildir.
(Onun = Ahmet’in mi Mehmet’in mi?)
Düzeltme: “Ahmet, Mehmet’e Mehmet’in kitabını verdi.” / “Ahmet kendi kitabını Mehmet’e verdi.”
4) Yanlış sözcük seçimi
Düzeltme: “Bu yazı beni etkiledi.” / “Bu haber beni üzdü.”
Bozuk: “Sınavı kazanmak için çok gayret ettim.” (gayret etmek olur ama bağlama göre “çalıştım” daha doğru olabilir)
5) Deyim–kalıp yanlışlığı
Daha doğru: “Bu olay gözümün önüne geldi.” / “Bu olayı hatırladım.”
Bozuk: “Onunla göz göze bakıştık.” (göz göze gelmek / bakışmak ayrı)
Düzeltme: “Onunla göz göze geldik.” / “Onunla bakıştık.”
6) Mantık hatası
Cümle dil bilgisi olarak doğru görünür ama anlam olarak “imkânsız”dır.
Düzeltme: “Bu ilacın bazı kişilerde baş ağrısı gibi yan etkileri olabilir.”
Bozuk: “Yarışmaya katılanların hepsi ödül aldı, biri hariç.”
“Hepsi” + “biri hariç” çatışır. Düzeltme: “Yarışmaya katılanların çoğu ödül aldı.”
7) Özne–yüklem uyumsuzluğu
Düzeltme: “Öğrenciler ve öğretmen toplantıya katıldılar.” (çoğul özne → çoğul yüklem)
Bozuk: “Herkes kendi fikrini söyleyip gidiyorlar.”
Düzeltme: “Herkes kendi fikrini söyleyip gidiyor.”
8) Ek–kip–zaman uyumsuzluğu
Düzeltme: “Dün buraya gelirken seni aradım.”
Bozuk: “Kitabı okudum ve özetini yazacağım.” (bağlama göre zaman kayması sorun olabilir)
Düzeltme: “Kitabı okudum, özetini de yazdım.” / “Kitabı okuyacağım ve özetini yazacağım.”
Sınavda nasıl sorulur?
Örnek soru: “Bu projeyi hem hızlı hem de çabuk bitirdik.”
Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Anlam belirsizliği
- B) Gereksiz sözcük kullanımı
- C) Mantık hatası
- D) Özne–yüklem uyumsuzluğu
“Hızlı” ve “çabuk” aynı anlamı tekrar ediyor; gereksiz sözcük kullanımı var.
Mini test
“Arkadaşımın önerdiği kitabı ben de okudum ve çok beğendim, o da.”
Bu cümledeki bozukluk aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Anlam belirsizliği
- B) Deyim yanlışlığı
- C) Özne–yüklem uyumsuzluğu
- D) Çelişen ifadeler
“o da” ifadesi belirsiz: Kim neyi yaptı? “O da okudu” mu, “o da beğendi” mi? Cümle açık değil.
KPSS’nin sevdiği tuzaklar
2) Deyimlerde küçük bir kelime değiştirirler: “göz ardı etmek” gibi kalıplar sabittir.
3) Olumsuzluklarla anlamı kaydırırlar: “asla… sanmıyorum” gibi.
4) Özne tekil mi çoğul mu? “Herkes” tuzağına dikkat.
Altın kural: Cümleyi sadeleştir; bozukluk çoğu zaman ortaya çıkar.