Cümle Türleri

Bu sayfa KPSS Türkçe için kısa, net ve sınav odaklı hazırlanmıştır.

📚 Türkçe Konuları 📚 Konu Anlatımları 🏠 Ana Sayfa

Bu konu neden önemli?

Cümle türleri, dil bilgisinin “iskelet planı” gibidir. KPSS bir cümleyi parçalatırken aslında şunu sorar: Bu cümle tek mi, çok mu? Yüklem nerede? Yapı nasıl kurulmuş?

1) Yüklemin türüne göre

Yüklem fiilse fiil cümlesi; isim soyluysa isim cümlesidir.

Fiil cümlesi: “Bugün erken geldim.”
İsim cümlesi: “Bugün hava çok güzel.”
İsim cümlesinde yüklem çoğu zaman “-dır” alabilir: “Hava güzeldir.”

2) Yüklemin yerine göre

Yüklem sonda ise kurallı; sonda değilse devrik cümledir.

Kurallı: “Yarın okula gideceğim.”
Devrik: “Gideceğim yarın okula.”
Not: Devrik cümle edebî metinlerde sık; KPSS’de ise tanıma sorulur.

3) Anlamına göre

Olumlu, olumsuz, soru (ve bazen ünlem) cümleleri bu başlıkta geçer.

Olumlu: “Bu kitabı sevdim.”
Olumsuz: “Bu kitabı sevmedim.”
Soru: “Bu kitabı sevdin mi?”
Ünlem: “Ne güzel bir gün!”

4) Yapısına göre

KPSS’nin en sevdiği sınıflama burasıdır: basit, birleşik, sıralı, bağlı.

Basit cümle: Tek yüklem (fiilimsi olabilir ama çekimli fiil tektir).
Birleşik cümle: Birden fazla yargı (yan cümlecik + temel cümle).
Sıralı cümle: Virgül/noktalı virgülle bağlanan en az iki bağımsız cümle.
Bağlı cümle: “ve, ama, fakat, çünkü” gibi bağlaçlarla bağlanan cümleler.

Basit cümle

“Ders çalışmaya başladım.” (tek yüklem)
“Sınava hazırlanan öğrenciler çok yorulur.” (fiilimsi var ama çekimli fiil 1 → basit)

Birleşik cümle çeşitleri

Birleşik cümle “yan yargı” taşır. Bu yan yargı bazen fiilimsiyle, bazen şartla, bazen de doğrudan başka bir cümleyle kurulur.

1) Girişik birleşik (fiilimsiyle): “Ders çalışmadan kazanamazsın.”
2) Şartlı birleşik (ise/sa-se): “Çalışırsan başarırsın.”
3) İç içe birleşik (konuşma aktarma): “Annem ‘Geç kalma’ dedi.”
4) Ki’li birleşik: “Öyle yorgunum ki gözlerim kapanıyor.”

Sıralı cümle

“Kapıyı çaldı, içeri girdi.” (virgülle sıralı)
“Çalıştı; sonunda kazandı.” (noktalı virgülle sıralı)

Bağlı cümle

“Gelmek istedim ama vaktim yoktu.”
“Çalıştım çünkü hedefim büyüktü.”

KPSS’nin sevdiği tuzaklar

1) Basit cümlede fiilimsi görünce “birleşik” sanmanı isterler. Fiilimsi tek başına ikinci yüklem değildir.
2) Sıralı cümlede iki yüklem vardır; “tek cümle uzun” diye kanma.
3) “ki” her zaman ki’li birleşik değildir: “Biliyorum ki…” (bağlaç) / “öyle ki…” (kalıp).
4) Şart ekini (sa-se) görünce yan yargıyı yakala: “gelirse” → yan cümlecik.

Sınavda nasıl sorulur?

Örnek soru: “Çalışırsan başarılı olursun.”

Bu cümle yapısına göre aşağıdakilerden hangisidir?

A) Basit cümle
B) Şartlı birleşik cümle
C) Sıralı cümle
D) Bağlı cümle

Doğru cevap: B
“Çalışırsan” şart yan cümleciğidir; temel yargı “başarılı olursun”dur.

Mini test

“Kapıyı açtı ve içeri girdi.”

Bu cümle aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bağlı cümle
B) Basit cümle
C) Devrik cümle
D) İsim cümlesi

Doğru cevap: A
İki cümle “ve” bağlacıyla bağlanmış: “Kapıyı açtı” + “içeri girdi”.