İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
Bu sayfa KPSS Tarih için kısa, net ve sınav odaklı hazırlanmıştır.
Bu konu neden önemli?
KPSS burada “Türkler kimdir?” sorusunu değil, “Türkler devleti nasıl yönetirdi?” sorusunu sever. Kut, töre, kurultay, ikili teşkilat gibi kavramları yerine oturtursan; Hun, Göktürk, Uygur gibi devletler zaten üstüne takılan isim etiketi gibi kalır.
Konu anlatımı: Devlet anlayışı ve temel kavramlar
Kut: Hükümdarlık yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılır. Bu yüzden “hanedan” fikri güçlüdür.
Töre: Yazısız hukuk kuralları. Devlet düzeninin omurgasıdır.
Kurultay: Danışma meclisi. Devlet işlerinde görüş bildirilir; hükümdar tek başına değildir.
İkili Teşkilat: Ülke doğu ve batı şeklinde yönetilir. Amaç yönetimi kolaylaştırmaktır.
KPSS aklıyla özet:
Kut = meşruiyet, Töre = düzen, Kurultay = danışma, İkili teşkilat = yönetim kolaylığı.
Töre: Yazısız hukuk kuralları. Devlet düzeninin omurgasıdır.
Kurultay: Danışma meclisi. Devlet işlerinde görüş bildirilir; hükümdar tek başına değildir.
İkili Teşkilat: Ülke doğu ve batı şeklinde yönetilir. Amaç yönetimi kolaylaştırmaktır.
KPSS aklıyla özet:
Kut = meşruiyet, Töre = düzen, Kurultay = danışma, İkili teşkilat = yönetim kolaylığı.
Konu anlatımı: Toplum ve yaşam
Göçebe yaşam: Hayvancılık ve bozkır şartları etkiler. Bu yüzden hareketli ordu, güçlü atlı birlikler öne çıkar.
Ordu–millet: Askerlik günlük hayatın parçasıdır. “Her an savaşa hazır” mantığı sorularda sık çıkar.
Boy–Budun–İl: Boyların birleşmesiyle budun, budunun devletleşmesiyle il oluşur.
Kadın: Hatun devlet yönetiminde ve elçilik işlerinde yer alabilir. Bu detay KPSS’nin sevdiği sürprizlerden.
Ordu–millet: Askerlik günlük hayatın parçasıdır. “Her an savaşa hazır” mantığı sorularda sık çıkar.
Boy–Budun–İl: Boyların birleşmesiyle budun, budunun devletleşmesiyle il oluşur.
Kadın: Hatun devlet yönetiminde ve elçilik işlerinde yer alabilir. Bu detay KPSS’nin sevdiği sürprizlerden.
Hap bilgiler: Devletler ve ayırt edici özellikler
Asya Hun: İlk büyük Türk devleti kabul edilir. Mete Han ve onlu sistem vurgusu önemlidir.
Göktürk: “Türk” adını devlet adı olarak kullanan ilk topluluk. Orhun Yazıtları dönemi bu çizgide anılır.
Uygur: Yerleşik yaşama geçen ve kültür sanat yönü gelişen Türk topluluklarından. Maniheizm etkisi ve tarım ticaret sorularda belirir.
Göktürk: “Türk” adını devlet adı olarak kullanan ilk topluluk. Orhun Yazıtları dönemi bu çizgide anılır.
Uygur: Yerleşik yaşama geçen ve kültür sanat yönü gelişen Türk topluluklarından. Maniheizm etkisi ve tarım ticaret sorularda belirir.
KPSS’nin sevdiği tuzaklar
1) Kut anlayışı “tek kişilik mutlak krallık” gibi algılanır; kurultay ve töre hükümdarı sınırlar.
2) İkili teşkilat “ülke bölündü, bitti” diye okunur; amaç yönetim kolaylığıdır ama zamanla taht kavgalarını artırabilir.
3) “Türk adını ilk kullanan” sorusunda Göktürk net gelir. Hun’la karıştırma.
4) “Yerleşik yaşam” denince otomatik “İslamiyet sonrası” sanılır; Uygurların yerleşik hayata geçişi önemli bir istisna.
2) İkili teşkilat “ülke bölündü, bitti” diye okunur; amaç yönetim kolaylığıdır ama zamanla taht kavgalarını artırabilir.
3) “Türk adını ilk kullanan” sorusunda Göktürk net gelir. Hun’la karıştırma.
4) “Yerleşik yaşam” denince otomatik “İslamiyet sonrası” sanılır; Uygurların yerleşik hayata geçişi önemli bir istisna.
Sınavda nasıl sorulur?
Aşağıdakilerden hangisi İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hükümdarın yetkilerini sınırlayan unsurlardan biridir?
- A) Lonca teşkilatı
- B) Töre
- C) Tımar sistemi
- D) Divan-ı Hümayun
Doğru cevap: B (Töre)
Töre, yazısız hukuk düzeni olarak hükümdarın keyfi kararlarını sınırlar.
Töre, yazısız hukuk düzeni olarak hükümdarın keyfi kararlarını sınırlar.
Mini test (hızlı eşleştirme)
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
- A) Göktürk – Parayı ilk kullanan
- B) Uygur – Yerleşik yaşam ve kültür sanat
- C) Asya Hun – Türk adını devlet adı olarak kullanan
- D) Uygur – Onlu ordu sistemi
Doğru cevap: B
Uygurların yerleşik yaşama geçmesi ve kültürel yönlerinin gelişmesi, KPSS’de ayırt edici özelliktir.
Uygurların yerleşik yaşama geçmesi ve kültürel yönlerinin gelişmesi, KPSS’de ayırt edici özelliktir.
Hız taktiği
4 kelimeyle bu konuyu kilitle:
Kut = meşruiyet
Töre = hukuk düzeni
Kurultay = danışma
İkili teşkilat = yönetim kolaylığı
Devlet isimlerini bu iskeletin üstüne tak. KPSS “kavram” sorarsa iskelet, “örnek” sorarsa isim gelir.
Kut = meşruiyet
Töre = hukuk düzeni
Kurultay = danışma
İkili teşkilat = yönetim kolaylığı
Devlet isimlerini bu iskeletin üstüne tak. KPSS “kavram” sorarsa iskelet, “örnek” sorarsa isim gelir.