Noktalama İşaretleri

Bu sayfa KPSS Türkçe için kısa, net ve sınav odaklı hazırlanmıştır.

📚 Türkçe Konuları 📚 Konu Anlatımları 🏠 Ana Sayfa

Bu konu neden önemli?

Noktalama, cümlenin trafik ışığıdır: nerede duracaksın, nerede akacaksın, nerede “burada bir yan bilgi var” diyeceksin… KPSS de bu ışıkları söndürüp seni kavşakta bırakmayı sever.

1) Nokta (.)

• Cümle sonu: “Bugün ders çalıştım.”
• Kısaltmalar: “Dr., Prof., s.” (bazıları noktasız da kullanılır; KPSS daha çok genel mantığı sorar.)
• Tarih/saat gösterimi: “25.01.2026” / “14.30”

2) Virgül (,)

Virgül, “nefes” değildir; görevi ayırmaktır. En çok karıştırılan yer: ara söz/ara cümle ve sıralı ögeler.

• Sıralı ögeler: “Kalem, defter, silgi aldım.”
• Ara söz: “Ali, her zamanki gibi, geç kaldı.”
• Hitap: “Arkadaşlar, başlayalım.”
Not: Özneyi yüklemden ayırmak çoğu durumda yanlış olur: “Öğrenciler, geldi.” ❌

3) Noktalı virgül (;)

İki iş yapar: Virgülle ayrılmış grupları ayırır ya da anlamca yakın iki cümleyi bağlar.

• “İstanbul, Ankara, İzmir; Paris, Londra, Roma…”
• “Çok çalıştı; yine de istediği sonucu alamadı.”

4) İki nokta (:)

“Şimdi açıklama geliyor” işaretidir.

• Açıklama/örnek: “Şunu unutma: Disiplin sürekliliktir.”
• Liste: “Çantada şunlar var: defter, kalem, silgi.”
• Konuşma öncesi: “Ali dedi ki: ‘Geliyorum.’”

5) Üç nokta (...)

Tamamlanmamışlık, devam eden düşünce, bilinçli kesme.

• “Bir şey söyleyeceğim ama…”
• “Ve sonra… her şey değişti.”

6) Soru işareti (?) ve ünlem (!)

• Soru: “Geldin mi?”
• Bilinmeyen: “Doğum yılı 1989(?)”
• Ünlem (duygu): “Ne güzel haber!”
Not: Resmî yazıda ünlem dozunu abartmak iyi fikir değildir (KPSS bazen üslup sorusunda değinir).

7) Tırnak işareti (“ ”)

Alıntıyı ve özel olarak vurgulanan sözleri gösterir.

• Doğrudan alıntı: “Yazar, ‘Dil canlıdır.’ der.”
• Eser adı da tırnakla verilebilir: “İnce Memed”
Not: Tırnak içindeki cümle kendi noktalamasını taşır.

8) Parantez ( )

Ana cümlenin akışını bozmadan yan bilgi verir.

• “Ankara (başkent) kışın serttir.”
• Tarih: “Yunus Emre (1240-1320)…”
Not: Parantez içindeki işaretler parantezin içinde kapanır: “... (gerekirse).”

9) Kısa çizgi (-) ve uzun çizgi (—)

• Heceleme: “ka-lem”
• Aralık: “2024-2026”
• Konuşma çizgisi: — Bugün geliyorsun, değil mi?
Not: Konuşma çizgisi çoğu kaynakta uzun çizgi ile gösterilir.

10) Kesme işareti (’)

Özel adlara gelen ekleri ayırır. En kritik KPSS alanı burası.

• “Ankara’ya, Türkiye’nin, Ahmet’le”
• Kurum/kısaltma: “TBMM’ye, TDK’nin”
Not: Özel adın tür bildiren kısmına kesme gelmez: “Ankara Üniversitesi’ne” (Üniversite de özel adın parçasıysa birlikte düşünülür.)

11) Eğik çizgi (/)

• Tarih: “25/01/2026”
• Seçenek/veya: “ve/veya”
• Şiir dizeleri: “... / ...” (metin türüne göre)

Sınavda nasıl sorulur?

Örnek soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül doğru kullanılmıştır?

A) Öğrenciler, sınava girdi.
B) Arkadaşlar, bugün iki konu bitireceğiz.
C) Bu kitap, benim en sevdiğimdir.
D) Yazın, kışın, baharda çalıştı.

Doğru cevap: B
“Arkadaşlar,” hitap sözüdür; virgül doğru yerde.

Mini test

Aşağıdakilerden hangisinde iki nokta (:) doğru kullanılmıştır?

A) Toplantıya geldim: ama kimse yoktu.
B) Şunu unutma: düzenli tekrar başarı getirir.
C) Ali: ve Ayşe okula gitti.
D) Bugün: hava çok güzel.

Doğru cevap: B
İki nokta, açıklama cümlesini haber veriyor. Diğerlerinde kullanım gerekçesiz.

KPSS’nin sevdiği tuzaklar

1) Virgülle özne-yüklemi ayırdırmaya çalışırlar: “Öğrenciler, geldi.” ❌
2) Noktalı virgülü “süslü virgül” sanmanı isterler; asıl işlev grupları ayırmaktır.
3) Kesme işaretinde özel ad–tür adı ayrımını zorlarlar: “Türkçe’nin” doğru; “öğrenci’nin” yanlış.
4) Tırnak içinde nokta/virgül yerini karıştırırlar; alıntı kendi noktasını taşır.

Altın kural: İşaretin görevi neyse onu ara; “güzel dursun” diye kullanılmaz.