Anayasa ve Genel Esaslar
Anayasa, devletin kullanım kılavuzudur. Kim neyi yapar, sınırlar nerede başlar, güç nerede durur… KPSS bu bölümde tanım ezberletmekten çok, “ilkeler arası farkı ayırt edebiliyor musun” diye bakar.
Kısa Özet
Anayasa, devletin temel örgütlenmesini, organlar arasındaki ilişkileri ve bireyin devlete karşı sahip olduğu temel hakları düzenleyen en üst hukuk normudur. Tüm kanunlar anayasaya uygun olmak zorundadır. Uygun değilse, oyun dışı kalır.
Anayasa türleri
| Kriter | Tür | Ayırt edici nokta |
|---|---|---|
| Yazılılık | Yazılı – Yazısız | Türkiye yazılı anayasaya sahiptir. |
| Değiştirilebilme | Sert – Yumuşak | Sert anayasa özel usulle değiştirilir. |
| Kaynak | Asli – Tali | Asli kurucu iktidar yeni anayasa yapar. |
Anayasanın üstünlüğü
Anayasa, hukuk hiyerarşisinin tepesindedir. Kanun, yönetmelik, tüzük… Hepsi sırayla aşağı iner. Yukarıya kafa tutan metin, Anayasa Mahkemesi duvarına çarpar.
Genel esaslar
- Demokratik devlet: Halkın yönetime katılımı ve seçimler esastır.
- Laik devlet: Din ve devlet işlerinin ayrılığı.
- Sosyal devlet: Dezavantajlıyı koruyan, fırsat eşitliği sağlayan devlet.
- Hukuk devleti: Her işlemi hukukla sınırlı devlet.
- İnsan haklarına saygılı devlet: Temel hakların güvence altında olması.
Hukuk devleti ne değildir
Keyfi yönetim
İdarenin canı nasıl isterse öyle davranması hukuk devletine aykırıdır.
Yargı denetimi dışı işlemler
Her idari işlem yargı denetimine açık olmalıdır.
Hap Bilgiler
Sert anayasa
Değiştirilmesi zor olan anayasa.
Yumuşak anayasa
Kanun gibi kolay değiştirilebilir anayasa.
Hukuk devleti
Devletin de hukukla bağlı olması.
Sosyal devlet
Eşitliği fiilen sağlamaya çalışan devlet.
Laiklik
Din ve devlet işlerinin ayrılığı.
KPSS’nin sevdiği cümleler
- Anayasa, normlar hiyerarşisinin en üstünde yer alır.
- Hukuk devletinde idarenin her türlü işlemi yargı denetimine açıktır.
- Sosyal devlet, fırsat eşitliğini fiilen sağlamayı amaçlar.
Mini Test
1) Anayasanın diğer hukuk kurallarına üstün olmasına ne ad verilir?
- Egemenlik
- Hukuk devleti
- Anayasanın üstünlüğü
- Demokrasi
2) Sosyal devlet ilkesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- Vergileri artırmak
- Gelir adaletini sağlamak
- Yargıyı güçlendirmek
- Seçimleri çoğaltmak
3) İdarenin keyfi davranmasının engellenmesi hangi ilkenin sonucudur?
- Laiklik
- Demokrasi
- Hukuk devleti
- Sosyal devlet